Τρίτη, 5 Ιανουαρίου 2016

ΣΕ ΤΙ ΔΙΑΦΕΡΟΥΝ ΟΙ ΔΥΟ ΑΓΙΑΣΜΟΙ ΤΩΝ ΘΕΟΦΑΝΕΙΩΝ;



Σε τι διαφέρουν οι δύο Αγιασμοί των Θεοφανείων; 


«Που έγκειται η διαφορά των δύο Αγιασμών, της πρώτης αγιάσεως κατά την παραμονή και της δεύτερης κατά την ημέρα των Φώτων, εφ’ όσον οι ακολουθίες είναι οι ίδιες, και σε τι ειδικότερο χρησιμοποιείται ο καθένας;» 
Και στις δύο περιπτώσεις τελείται η ίδια ακριβώς ακολουθία, με μόνη τη διαφορά ότι ο «πρόλογος» της μεγάλης καθαγιαστικής ευχής, δηλαδή από το «Τριάς ὑπερούσιε...» μέχρι το «συνεχόμενος φόβῳ ἐν κατανύξει βοῶ σοι», διαβάζεται μόνο κατά την ημέρα των Θεοφανίων, ενώ κατά την παραμονή η ευχή αρχίζει από το «Μέγας εἶ, Κύριε...».

Ο «πρόλογος» αυτός δεν είναι καν ευχή αλλά πανηγυρικό εγκώμιο της εορτής, που βέβαια δεν αλλοιώνει καθόλου την ουσία της ακολουθίας στην οποία αποτελεί μεταγενέστερο και εμβόλιμο στοιχείο.
 Επομένως και της παραμονής και της εορτής ο Αγιασμός είναι ακριβώς ο ίδιος, «μέγας Αγιασμός» και στις δύο περιπτώσεις. 

Η νηστεία της 5ης Ιανουαρίου δεν γίνεται για τον Αγιασμό, που θα λάβουμε την επομένη, αλλά για την ίδια τη γιορτη των Θεοφανείων. Ιστορικά και λειτουργικά πρόκειται για μία ακολουθία που επινοήθηκε ήδη από τον Ε´ αιώνα να τελείται και κατά την παραμονή, για να εξυπηρετούνται οι πιστοί. Αρχικώς ο μέγας Αγιασμός ετελείτο εις ανάμνηση του βαπτίσματος του Κυρίου κατά την Παννυχίδα (ακολουθία εν είδει μικρής αγρυπνίας) της εορτής των Θεοφανίων αμέσως μετά την ακολουθία του Όρθρου. Στο αγιασμένο νερό, από το οποίο έπιναν και ραντίζονταν οι πιστοί, γινόταν η Βάπτιση των κατηχουμένων. Ουσιαστικά ο μέγας Αγιασμός είναι ευλογία του ύδατος του βαπτίσματος, με την οποία μέχρι σήμερα παρουσιάζει τόσα κοινά. 
Ο πατριάρχης Αντιοχείας Πέτρος ο Γναφεύς (465-475) πρώτος σκέφθηκε να διευκολύνει τούς χριστιανούς και όρισε να τελείται ο Αγιασμός και κατά την παραμονή «εν τη εσπέρα». Πόσο ήταν αναγκαία και επιβεβλημένη η εισαγωγή αυτού του νεωτερισμού φάνηκε από την ταχύτατη επικράτηση αυτής της πράξεως. 
Για να χρησιμοποιήσουμε μία σύγχρονη παρομοίωση, συνέβη με τον μέγα Αγιασμό ο,τι ακριβώς γίνεται στην εποχή μας με τις δύο θ. Λειτουργίες, που τελούνται στους μεγάλους ναούς των πόλεων την ίδια μέρα για την εξυπηρέτηση των αναγκών των πιστών. 
Η διάκριση, που θέλουν να πιστεύουν μερικοί ότι υπάρχει ως προς τη δύναμη και τη χρήση των δύο, η μάλλον του ενός Αγιασμού, δεν είναι δικαιολογημένη.


 Απαντά ο αείμνηστος καθηγητής της Λειτουργικής Ι. Φουντούλης