25 ΜΑΡΤΙΟΥ: ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ;

 

25 ΜΑΡΤΙΟΥ:

ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ;

Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου είναι η αρχή όλων των Δεσποτικών εορτών. 

Εορτάζεται από την Ορθόδοξη Εκκλησία στις 25 Μαρτίου, δηλαδή εννέα μήνες πριν την γέννηση του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, γιατί ήταν η ημέρα της άσπορης σύλληψης Του, εν Αγίω Πνεύματι, κατόπιν θαυμαστής εμφάνισης του αρχαγγέλου Γαβριήλ στην Παρθένο Μαρία.

Η λέξη "ευ-αγγελισμός" αποτελείται από δύο επί μέρους λέξεις, εύ και αγγελία, και δηλώνει την καλή είδηση, την καλή αγγελία. Πρόκειται για την πληροφορία που δόθηκε δια του αρχαγγέλου ότι ο Λόγος του Θεού θα ενανθρωπήσει για την σωτηρία του ανθρώπου. Ουσιαστικά πρόκειται για την εκπλήρωση της υποσχέσεως του Θεού, που δόθηκε μετά την πτώση του Αδάμ και της Εύας (βλ. Γεν. γ', 15), η οποία λέγεται πρωτευαγγέλιο. Γι' αυτό, η πληροφορία της ενανθρωπήσεως του Λόγου του Θεού είναι η μεγαλύτερη είδηση μέσα στην ιστορία.

Ερμηνεία της βυζαντινής εικόνας της Κοιμήσεως της Θεοτόκου

Ερμηνεία της βυζαντινής εικόνας της Κοιμήσεως της Θεοτόκου

 
Στην αγία εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου βλέπουμε πολλά πρόσωπα. Δύο όμως είναι αυτά που ξεχωρίζουν στην όλη παράσταση: 

Ο Χριστός και η Παναγία. Ο Χριστός μας με το ηγεμονικό Του παράστημα που κρατεί την ψυχή της Παναγίας Μητέρας Του, βρέφος φασκιωμένο, και το λιπόσαρκο σκήνωμα της Παναγίας.
 

Η ΘΕΟΤΟΚΟΣ ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ (slides)

Η Θεοτόκος στη βυζαντινή αγιογραφία from xristmalamis

 

Γιατί έχει φτερά ο άγ. Ιωάννης ο Πρόδρομος στις περισσότερες Βυζαντινές Αγιογραφίες που τον εικονίζουν;

Γιατί έχει φτερά ο άγ. Ιωάννης ο Πρόδρομος στις περισσότερες Βυζαντινές Αγιογραφίες που τον εικονίζουν;

Ο άγ. Ιωάννης ο Πρόδρομος εικονίζεται στις περισσότερες βυζαντινές εικόνες με φτερά για δύο λόγους:

1ον. Έζησε την επίγεια ζωή του ως απεσταλμένος άγγελος Θεού, με άσκηση και προσευχή. Αυτός ο τίτλος δεν του δόθηκε τυχαία. Οφείλεται σε ένα απόσπασμα από τον Προφήτη Ησαία, το οποίο βρίσκουμε στην αρχή του κατά Μάρκον Ευαγγελίου: «Ιδού εγώ αποστελλώ τόν άγγελόν μου προ προσώπου σου, ως κατασκευάσει την οδό σου έμπροσθέν σου».

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΟΥΝ ΟΣΑ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΒΑΠΤΙΣΗΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ;

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΟΥΝ ΟΣΑ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΒΑΠΤΙΣΗΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ;

Στις Βυζαντινές εικόνες της Βάπτισης του Κυρίου:

❋ Ο ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΣ βρίσκεται στο κέντρο της εικόνας.

❋ ΒΡΑΧΙΑ υπάρχουν δεξιά κι αριστερά του.

❋ Ο ΙΗΣΟΥΣ ΧΡΙΣΤΟΣ βρίσκεται στο μέσο του ποταμού.
Άλλοτε στις πιο παλιές ανατολικής τέχνης εικόνες είναι γυμνός με μια ελαφρά κλίση και λίγο διασταυρωμένα τα πόδια με σκοπό να καλύψει το φύλο, σύμφωνα και με τον ύμνο του Εσπερινού που λέει: «γύμνωσιν αισχίστην περιστέλλων Αδάμ τω προπάτορι, απογυμνούσαι εκουσίως».
Άλλοτε πάλι, σε πιο νέες εικόνες της Ορθόδοξης Ανατολικής τέχνης, για λόγους σεμνότητας, (επηρεαζόμενες από την δυτική εικονογραφία που δεν υπάρχει αντίληψη του συμβολισμού της γύμνωσης), ο Ιησούς φοράει περίζωμα.

❋ Ο ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΚΑΙ ΒΑΠΤΙΣΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ βρίσκεται στα δεξιά του Κυρίου, ντυμένος χιτώνα ή ιμάτιο απλό ρούχο) πάνω από την μηλωτή ένδυμα από τρίχα καμήλας).
Στην Ορθόδοξη αγιογραφία ο Πρόδρομος με δέος και σε στάση υπόκλισης βαπτίζει τον Ιησού, «απτόμενος της κορυφής του Δεσπότου». Δηλαδή, ρίχνει νερό με τα χέρια του, αγγίζοντας το κεφάλι του Χριστού.
Στη δυτική ζωγραφική, ο Χριστός δεν ζωγραφίζεται μέσα στο νερό αλλά πάνω στα βράχια και ο Ιωάννης ο Πρόδρομος Του χύνει νερό στο κεφάλι από κάποιο κύπελλο. Έχουμε δηλαδή παράσταση του δια ραντισμού βαπτίσματος της καθολικής εκκλησίας, ενώ οι ορθόδοξες βυζαντινές υπενθυμίζουν το δια «καταδύσεως» Βάπτισμα σύμφωνα με το «ανέβη από του ύδατος» (Ματθ. 3, 16) , αλλά και με το κήρυγμα του Κυρίλλου Ιεροσολύμων.

ΤΙ ΜΑΣ ΔΙΔΑΣΚΕΙ Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ;

ΤΙ ΜΑΣ ΔΙΔΑΣΚΕΙ Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ;

 ΜΙΑ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΑ
ΤΗΣ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ!

Η ΦΑΤΝΗ βρίσκεται στο κέντρο της εικόνας, σε ένα μαύρο και σκοτεινό τριγωνικό σπήλαιο.
Το Ευαγγέλιο, όπως είναι γνωστό, δεν λέει τίποτα για σπήλαιο. Μας πληροφορεί, όμως, γι΄ αυτό η παράδοση και μάλιστα η αρχαία.
Ο Άγιος Ιουστίνος, ο φιλόσοφος και μάρτυρας, λέει:
<<Μη έχοντας ο Ιωσήφ πού να κατοικήσει σ΄ εκείνη την πολίχνη, εγκαταστάθηκε σε μια σπηλιά όχι μακριά από την Βηθλεέμ>>.
Το σκοτεινό χρώμα του σπηλαίου δεν μπαίνει τυχαία εκεί. Δείχνει την σκοτεινιά του προχριστιανικού κόσμου, μέσα στον οποίο λάμπει το κατάλευκο σπαργανωμένο Βρέφος.

* * *

ΤΟ ΘΕΙΟ ΒΡΕΦΟΣ βρίσκεται στο κέντρο της εικόνας, προς το οποίο έχουν κλίση όλες οι μορφές.
Μέσα στην φάτνη βρίσκεται ξαπλωμένο το <<Γεννηθέν Παιδίον>>, τυλιγμένο σε λευκά σπάργανα. Στη ζωγραφική της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, ο μικρός Χριστός εμφανίζεται γυμνός. Το Ευαγγέλιο, όμως, το λέει καθαρά:
<<καί εσπαργάνωσεν αυτόν καί ανέκλινεν αυτόν εν τη φάτνη>> (Λουκ. β΄ 6).
Το Παιδί είναι ξαπλωμένο στη φάτνη, είναι ο <<Αναπεσών>> της προφητείας (Γεν. μθ΄ 9), είναι ο ίδιος ο Θεός, που φανερώθηκε σ΄ εκείνους που κάθονταν <<στο σκοτάδι και τη σκιά του θανάτου>> (Λουκ. α΄ 79), της αμαρτίας.

* * *

ΕΝΑ ΒΟΔΙ ΚΙ ΕΝΑ ΓΑΪΔΟΥΡΑΚΙ βρίσκονται πίσω από την φάτνη. Η θέση τους στο κέντρο της εικόνας, δείχνει τη σπουδαιότητα που δίνει η Εκκλησία μας σ΄ αυτή την λεπτομέρεια.
Χωρίς αμφιβολία, το να υπάρχουν εκεί τα δύο αυτά ζώα εξηγείται από πρακτικής όψεως.
Η Παρθένος ταξίδεψε καθισμένη πάνω σε ένα γαϊδουράκι και το βόδι το είχε οδηγήσει εκεί ο Ιωσήφ, γιατί ήθελε να το πουλήσει για να βγάλει τα έξοδα του ταξιδιού. Αυτή, όμως, η πρακτική ανάγκη δεν είναι αρκετή να εξηγήσει την παρουσία ζώων, τόσο κοντά στο λυτρωτή!
Την εξηγεί η προφητεία του Ησαϊα: <<Γνωρίζει τό βόδι τόν ιδιοκτήτη του καί ο ονος τή φάτνη του Κυρίου του. Ο Ισραήλ ομως δέν μέ γνωρίζει, καί ο λαός (μου) δέν μέ καταλαβαίνει>> (Ησ. α΄ 3).
Επίσης, η παράσταση των ζώων κοντά στην φάτνη του Χριστού, θυμίζει και την προφητεία του Αββακούμ: <<Θα γνωριστείς ανάμεσα σε δύο ζώα>> (Αββακ. γ΄ 2).